Zelfbeschadiging bij pubers: hoe reageer je als ouder? Orthopedagoog legt uit

In dit artikel:

Zelfbeschadiging bij pubers betekent dat zij zichzelf bewust lichamelijk pijn doen, bijvoorbeeld door snijden, branden of haren uittrekken. Volgens orthopedagoog-generalist Kina Smit is dit niet automatisch een teken dat een jongere dood wil. Vaak biedt de lichamelijke pijn tijdelijk verlichting bij spanning, verdriet, woede of andere heftige gevoelens. Ook wanneer het gedrag door groepsinvloed is ontstaan, moet het serieus worden genomen.

Ouders kunnen letten op littekens, veel bedekkende kleding, afzondering bij het omkleden, pleisters of verdwenen scherpe voorwerpen. Smit adviseert om contact te blijven zoeken, ook als een kind zich afsluit. Een eerste reactie mag geschrokken of boos zijn, maar na die emoties is een kalme, open en nieuwsgierige houding belangrijk. Ouders hoeven het probleem niet direct op te lossen; eerst moet hun kind zich veilig genoeg voelen om te blijven praten. Vragen over wat eraan voorafgaat, wat het gedrag oplevert en hoe het kind zich daarna voelt, zijn nuttiger dan alleen vragen waarom het gebeurt.

Professionele hulp is nodig wanneer het gedrag een patroon wordt, ernstiger wordt, moeilijk beheersbaar is of samengaat met somberheid, angst, trauma of eetproblemen. Ook moet worden nagegaan of de jongere zichzelf ernstig iets wil aandoen en wil blijven leven. Ouders kunnen hiervoor terecht bij de huisarts of een jeugdteam. Hulpverleners kijken breed naar de veiligheid, thuissituatie, school, vrienden, slaap en stemming, en zoeken daarna naar gezondere manieren om met spanning om te gaan en naar behandeling van onderliggende problemen.

Ouders doen er goed aan vooral te luisteren in plaats van direct oplossingen aan te dragen. Tegelijk moeten zij steun zoeken in hun omgeving of bij een professional en goed voor zichzelf blijven zorgen. Een ouder die overeind blijft, kan het kind beter blijven ondersteunen.