Waarom perfectionisme bij kinderen steeds vaker voorkomt en wat jij volgens orthopedagoog als ouder kunt doen

In dit artikel:

Orthopedagoog Ard Nieuwenbroek ziet geregeld dat basisschoolkinderen overmatig perfectionistisch gedrag ontwikkelen — niet zomaar uit ijver, maar als reactie op onderliggende angsten, vooral de vrees niet aan verwachtingen van ouders of leraren te voldoen. Kinderen zoeken bevestiging dat ze ertoe doen (zelfvalidatie) en proberen dat te verdienen met foutloos presteren; dat werkt echter averechts en kan een cyclus van zorg en spanning in gang zetten.

Perfectionisme onderscheidt zich van normale inzet doordat 'goed' nooit genoeg is: kinderen stellen onrealistische eisen aan zichzelf, raken sterk van slag door kleine foutjes, tonen veel onzekerheid en soms faalangst. Het kan zich pas later openbaren in rigide werkwijzen of in uitputting. Leerproblemen maken dit risico groter: het verschil tussen wat een kind wil en wat lukt kan perfectionistische neigingen versterken.

Ouders en omgeving spelen een belangrijke rol bij het in stand houden of doorbreken van die patronen. Volgens Nieuwenbroek hebben veel perfectionisten een vaste mindset — ze willen bewijzen dat ze talent hebben — terwijl een groeimindset (leren en verbeteren staat centraal) juist ontspanning en ontwikkeling bevordert. Ook de cultuur rondom kinderen — van prestatiedruk op school tot gefilterde beelden op social media — draagt bij aan het gevoel dat je alleen meetelt bij perfectie.

Praktische aanwijzingen die hij geeft:
- Richt feedback op inzet, strategie en stappen, niet op aangeboren slimheid. Complimenten over 'hard gewerkt' stimuleren leren; roemen om talent kan juist angst om dat niveau te verliezen oproepen.
- Reageer bij frustratie niet meteen met oplossingen of geruststellingen. Stel nieuwsgierige, open vragen en help het kind woorden te geven aan emoties, zodat het leert problemen te verwerken in plaats van te vermijden.
- Bevorder een groeimindset: benoem inzet en vooruitgang, moedig experimenteren aan en normaliseer fouten als leerstappen.

Kleine aanpassingen in taal en reactie — vooral het geven van taakgerichte, procesgerichte feedback — kunnen volgens Nieuwenbroek kinderen stap voor stap bevrijden uit de druk van perfectie en meer vertrouwen en veerkracht teruggeven.