Traumatherapeut: na een grote verandering kan je kind anders over zichzelf gaan denken

In dit artikel:

Na een scheiding, verhuizing of ziekte kan een kind zichzelf anders gaan zien. Trauma- en gedragstherapeut Francis Bak-van Leeuwen beschrijft hoe tijdelijke problemen ongemerkt kunnen veranderen in een vast oordeel over de eigen persoonlijkheid. Een kind denkt eerst: ‘Dit lukt me nu niet’, maar kan later concluderen: ‘Ik ben slecht in rekenen’, ‘Ik kan geen vrienden maken’ of ‘Ik ben zwak’.

Dat gebeurt vaak door vergelijkingen met anderen. Kinderen zien wie hogere cijfers haalt, sneller rent of al vrienden heeft, maar niet welke omstandigheden daaraan voorafgingen. Zo ziet Sam dat klasgenoot Milan pluswerk krijgt, terwijl hij zijn gewone opdrachten nog niet af heeft. Sam vergeet dat hij sinds de scheiding van zijn ouders tussen twee huizen leeft, slecht slaapt en geregeld onzeker is over de dagelijkse afspraken. Zijn schoolwerk is niet veranderd, maar zijn hoofd heeft minder ruimte.

Ouders reageren begrijpelijkerwijs vaak met geruststellende complimenten, zoals dat hun kind slim of sociaal is. Die woorden komen echter niet altijd aan wanneer de eigen ervaring sterker spreekt. In plaats van een kind direct tegen te spreken, kunnen ouders erkennen dat iets momenteel moeilijk is en tegelijk de omstandigheden benoemen. Sams moeder kan bijvoorbeeld zeggen dat school hem meer moeite kost sinds er thuis zoveel is veranderd. Dat geeft hem een andere verklaring dan een gebrek aan intelligentie, zonder zijn cijfers of problemen te ontkennen.

Ook bij nieuwe vriendschappen, terugkeer na ziekte of angstig gedrag helpt het om het volledige verhaal mee te nemen. Een nieuw kind op school kent de groep nog maar kort, terwijl klasgenoten al jaren bevriend zijn. Een jonge sporter die na ziekte minder snel is, heeft minder kunnen trainen dan teamgenoten. Een verschil is daarom niet automatisch een oordeel over wie iemand is.

Ouders hoeven de werkelijkheid niet mooier te maken: een onvoldoende kan betekenen dat er meer geoefend moet worden en een ander kind kan ergens beter in zijn. Wel kunnen zij voorkomen dat een moeilijke periode een karaktereigenschap wordt. Daarbij is het belangrijk niet alleen te letten op cijfers, vrienden of ander zichtbaar herstel, maar ook op minder meetbare stappen, zoals troosten, eerlijk vertellen wat er speelt of zelfstandig tussen twee huizen fietsen.

Een paar weken later vraagt Sams moeder niet meteen welk cijfer hij heeft gehaald wanneer hij over Milan begint. Ze vraagt waar hij zelf blij mee was. Sam vertelt dat Finn met hem wilde samenwerken en zijn uitleg goed vond. Zijn zelfvertrouwen en cijfers zijn niet plotseling hersteld, maar hij denkt even niet alleen aan de prestaties van een ander. Door nieuwsgierig te blijven en omstandigheden terug te brengen in het verhaal, helpen ouders hun kind herinneren dat het meer is dan een toets, vergelijking of moeilijke periode.