Steeds minder kinderen vinden school leuk: docent Ton ziet wat prestatiedruk met leerlingen doet

In dit artikel:

Docent en voormalig pabodocent Ton Langelaan vindt dat het Nederlandse onderwijs te sterk is gericht op cijfers, toetsresultaten en vaste leerdoelen. Volgens hem raken kinderen daardoor gewend om zich aan het systeem aan te passen, terwijl er te weinig aandacht is voor hun talenten, interesses en eigen vragen. Hij pleit voor onderwijs dat niet van buiten naar binnen werkt, maar aansluit bij wie een kind is en zich van daaruit ontwikkelt.

Langelaan stelt dat kennis en vaardigheden oorspronkelijk bedoeld waren om kinderen te helpen uitgroeien tot zelfstandige en zelfbewuste mensen. Inmiddels zijn die middelen volgens hem doelen op zichzelf geworden. Hij vergelijkt het onderwijs met een fruitboom: scholen letten vooral op de ‘vruchten’, zoals prestaties en cijfers, maar voeden onvoldoende de ‘wortels’, oftewel de motivatie, nieuwsgierigheid en talenten van leerlingen. Daardoor verliezen kinderen volgens hem hun belangstelling voor school en weten ze steeds minder goed wat ze zelf willen.

Als voorbeeld noemt Langelaan een vwo-leerling die ongelukkig was in de klas, maar zichtbaar opbloeide toen hij vertelde over zijn bijbaan in de evenementenbranche. Een stage in die richting bleek niet mogelijk, omdat het bestaande schoolsysteem daar geen ruimte voor bood. Ook leerlingen die een ondernemingsplan moesten maken, vroegen vooral welke onderdelen nodig waren voor een hoog cijfer, in plaats van zelf ideeën te ontwikkelen.

Volgens Langelaan dragen onder meer de angst voor de onderwijsinspectie, financiële afhankelijkheid en voortdurende monitoring bij aan de geringe ruimte voor vernieuwing. Scholen richten zich daardoor op controle en het afvinken van eisen. Onderwijsvormen zoals Agora-onderwijs, waarin de nieuwsgierigheid van de leerling centraal staat, bieden volgens hem inspiratie, al moeten ook deze leerlingen uiteindelijk aan formele eisen voldoen.

Langelaan wil dat leraren vaker een echt gesprek voeren met leerlingen over hun drijfveren, interesses en toekomst. Zo kunnen jongeren bewuster kiezen voor een vervolgopleiding of een tussenjaar. Zelfstandigheid, creativiteit en innovatie zijn volgens hem bovendien eigenschappen waar de maatschappij en het bedrijfsleven om vragen.

Vertrouwen vormt daarbij de basis. Kinderen moeten ruimte krijgen om te ontdekken, samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen voor hun leerproces. Digitale hulpmiddelen en AI kunnen helpen om kennis toe te passen in eigen projecten, zoals praktische meesterproeven. Langelaan brengt zijn visie ook in praktijk via het Gelukstheater, dat basisschoolkinderen met theater en workshops laat onderzoeken waar hun kracht ligt. De centrale vragen zijn volgens hem: wie ben ik, wat wil ik en hoe bereik ik dat?