Spermakwaliteit daalt zorgwekkend snel: deze rol hebben mannen bij infertiliteit
In dit artikel:
Vruchtbaarheidsproblemen bij heterostellen betreffen vaak ook de man, maar de aandacht blijft meestal bij de vrouw. Ongeveer 15% van de heteroparen ervaart moeite met zwanger worden; in circa 20% van de gevallen ligt de oorzaak volledig bij de man en in nog eens ~30% speelt hij een belangrijke rol. Desondanks wordt de mannelijke kant vaak te laat of helemaal niet onderzocht, mede door schaamte en het stigma rond mannelijkheid.
Experts waarschuwen dat de kwaliteit van zaad wereldwijd sterk is afgenomen — studies melden bijna een halvering over de afgelopen decennia — en dat de daling zich versnelt. Dat is niet alleen relevant voor vruchtbaarheid: een slechte spermakwaliteit kan ook een vroeg teken zijn van bredere gezondheidsrisico’s zoals diabetes, hart- en vaatziekten en stofwisselingsproblemen. Daarnaast kunnen suboptimale zaadkwaliteit en ouderdom van de man invloed hebben op de gezondheid van nakomelingen.
Oorzaken zijn uiteenlopend. Soms gaat het om medische factoren (hormonale stoornissen, varicocele, infecties, genetica), maar vaak spelen leefstijl en milieu een grote rol: overgewicht, veel ultra-bewerkte voeding, roken, alcohol en drugs, blootstelling aan hitte of schadelijke stoffen, en onnodig gebruik van testosteronsupplementen (die vruchtbaarheid juist kunnen verminderen). Leeftijd verhoogt ook het risico op DNA-foutjes in sperma.
Er is positief nieuws: veel mannen kunnen hun zaadkwaliteit verbeteren met leefstijlveranderingen. Effectieve maatregelen zijn gezonder eten (omega-3, zink, folaat, antioxidanten), stoppen met roken, minder alcohol, meer bewegen en minder bewerkt voedsel en suiker. Omdat sperma zich elke 70–90 dagen vernieuwt, zijn veranderingen vaak binnen drie maanden zichtbaar, hoewel geen enkele maatregel garantie biedt.
Praktisch advies: wacht niet te lang met onderzoek. Blijven proberen zonder succes is reden tot actie — na een jaar, of na zes maanden als de partner 35 jaar of ouder. Een sperma-analyse is snel, betaalbaar en informatief. Tot slot: vruchtbaarheid is geen individuele fout of teken van minderwaardigheid maar een medisch vraagstuk dat partners samen aanpakken kunnen.