Psycholoog waarschuwt: deze opvoedfouten vergroten de kans op narcistische trekken bij kinderen

In dit artikel:

Klinisch psycholoog Shahrzad Jalali waarschuwt dat kinderen van nature eerst sterk op zichzelf gericht zijn; dat hoort bij de ontwikkeling van het ego. Ouders hoeven zich daarom niet meteen zorgen te maken als hun kind snel boos is bij kritiek, moeilijk deelt of altijd de beste wil zijn. Het probleem ontstaat volgens haar pas wanneer dat egocentrische gedrag blijvend wordt en het kind daarin vastloopt.

Jalali benadrukt dat opvoeding kan bepalen of die jonge, normale zelfgerichtheid zich ontspoort naar blijvende narcistische trekken. Cruciaal zijn drie ingrediënten: emotionele veiligheid, heldere grenzen en realistische terugkoppeling. Een kind moet merken dat regels ook voor hem of haar gelden, anders ontbreekt het aan contact met de realiteit en blijft het gevoel van uitzonderlijkheid groeien. Tegelijkertijd mogen grenzen niet ontaarden in koude kritiek; kinderen moeten voelen dat ze geliefd blijven ondanks corrigerend optreden.

Ook de manier van complimenteren heeft grote invloed. Jalali raadt ouders aan succes en superioriteit niet als kernwaarde te maken. Beter is het inzet en doorzettingsvermogen te prijzen dan aangeboren talent of alleen het eindresultaat. Zo ontwikkelt een kind een stabieler zelfbeeld en leert het beter omgaan met tegenslag, in plaats van afhankelijk te worden van externe goedkeuring.

Empathie is geen vanzelfsprekendheid maar een vaardigheid die thuis aangeleerd wordt. Wanneer ouders emoties serieus nemen en samen over situaties praten, leren kinderen stap voor stap rekening houden met anderen. Vragen als “Hoe zou die ander zich gevoeld hebben?” helpen dat perspectief te oefenen.

Belangrijk om te benadrukken: overwaardering is niet de enige oorzaak van narcistische houding. Emotionele afstand, constante kritiek of het gevoel nooit voldoende te zijn kunnen hetzelfde effect hebben; narcisme kan juist een beschermingsmechanisme zijn voor onderliggende kwetsbaarheid.

Kort praktisch advies uit het betoog:
- Geef duidelijke regels en leg consequenties uit, maar blijf liefdevol.
- Benoem inzet en leerprocessen in plaats van alleen succes.
- Valideer gevoelens en oefen empathisch nadenken met concrete vragen.
- Laat kinderen leren omgaan met nee en verantwoordelijkheid.

Deze combinatie van grenzen, warmte en realistische feedback helpt voorkomen dat normale egostaligheid uitgroeit tot blijvende narcistische kenmerken.