Psycholoog en systemisch coach over het begrijpen van pubergedrag: 'Je puber raakt je soms precies op je zwakste plek'

In dit artikel:

Ruzies met een puber kunnen ouders extra diep raken, omdat het gedrag van hun kind oude emoties en aangeleerde patronen kan oproepen. Dat zegt psycholoog en systemisch coach Rob de Leeuw tegen J/M Ouders. Pubers ontwikkelen hun eigen identiteit, zoeken grenzen op en nemen meer afstand van hun ouders. Dat is doorgaans een normaal en gezond onderdeel van de weg naar zelfstandigheid.

Tegelijkertijd houden kinderen hun ouders volgens De Leeuw een spiegel voor. Ze kunnen laten zien hoe die omgaan met emoties, grenzen en conflicten. Ook familietrauma’s, geheimen, verlies en de manier waarop eerdere generaties met moeilijke ervaringen omgingen, kunnen invloed hebben op het gedrag van ouders en kinderen.

Wanneer een puber deuren laat slaan, zich afsluit of fel reageert, kan een ouder daardoor veel heftiger reageren dan de situatie verklaart. Onder spanning vallen mensen volgens De Leeuw gemakkelijk terug op overlevingsstrategieën die ze in hun jeugd hebben ontwikkeld, zoals pleasen, zich aanpassen, hard werken of boos worden. Ouders kunnen nagaan of bepaalde reacties steeds terugkeren en zich afvragen waarom ze achteraf zo sterk reageerden.

De Leeuw adviseert om tijdens een conflict eerst te vertragen. Door niet direct te reageren, ontstaat ruimte om te onderzoeken wat er werkelijk gebeurt en hoe je als ouder bewust wilt handelen. Opstandig gedrag betekent bovendien niet automatisch dat de ouder-kindrelatie slecht is. Pubers nemen juist afstand om autonomie op te bouwen. Dat zij hun emoties thuis uiten, kan er ook op wijzen dat ze zich veilig genoeg voelen. Wanneer kinderen die ruimte niet ervaren, kunnen zij later moeite krijgen met het aangeven van grenzen of het vragen om steun.

Om de verbinding te behouden, raadt De Leeuw ouders aan niet van elke situatie een discussie te maken, begrip te tonen en nieuwsgierig te blijven. Duidelijke grenzen blijven nodig, maar de verantwoordelijkheid voor de gevolgen kan zo veel mogelijk bij de puber liggen. Methoden als Geweldloze Communicatie kunnen daarbij helpen.

Naar zichzelf kijken betekent volgens De Leeuw niet dat ouders overal schuld aan hebben. Door eigen reacties en jeugdervaringen beter te begrijpen, kunnen zij met meer empathie en bewustzijn reageren zonder problematisch gedrag goed te praten. Reflectie op de eigen puberteit en begeleiding, bijvoorbeeld via systemisch werk, familieopstellingen, EMDR of EFT, kunnen helpen om hardnekkige patronen en onverwerkte ervaringen te onderzoeken.