Pedagoog Esther Jongerius: zo doorbreek je de machtsstrijd met je peuter zonder strijd

In dit artikel:

Pedagoog Esther Jongerius geeft praktische uitleg en tips voor ouders die dagelijks te maken hebben met peuters die zich verzetten tegen eten, aankleden of naar bed gaan. Ze legt uit dat het veelal draait om autonomie: “Opstand van peuters heeft vaak te maken met autonomie.” Kinderen in deze fase willen zelf beslissen over zaken waar ze controle over kunnen uitoefenen, zoals slapen en eten, waardoor spanningen ontstaan zodra ouders proberen te dwingen.

Een belangrijke oorzaak van het probleem is ook dat eten onvoorspelbaar is voor kleintjes: smaken verschillen per stuk fruit of groente, waardoor voorkeuren wisselen; dat geeft onzekerheid. Als ouders hier met trucjes, beloningen of druk op reageren, ontstaat al snel een machtsstrijd. Dat maakt het eetmoment negatief en kan zelfs gedragingen op latere leeftijd beïnvloeden.

Een veelbesproken aanpak is niet in de strijd meegaan: rustig “oké” zeggen als een kind weigert en zelf aan tafel gaan zitten. Jongerius waarschuwt dat dit alleen werkt als ouders er echt achter staan en het gevolg kunnen dragen. Gebeurt het alleen als truc om het kind alsnog te laten komen, dan leidt het tot frustratie en gemengde signalen, en werkt het averechts.

Wat wél helpt, is het goede voorbeeld geven zonder druk. Ouders kunnen rustig proeven en benoemen dat iets lekker is of dat ze een nieuw recept probeerden; die nieuwsgierigheid kan jonge kinderen uitnodigen om zelf te komen proeven. Belangrijk is dat dit geen manipulatie is, maar een ontspannen manier van omgaan met het moment. Voor sommige kinderen is deze methode echter niet effectief — het is geen gegarandeerde techniek om gedrag uit te lokken.

Jongerius adviseert autonomie binnen duidelijke grenzen: geef keuzes waar mogelijk maar maak het kader helder. Voorbeelden: “We gaan zo aankleden; wil je het nu doen of na het eten?” of het principe hanteren dat de ouder bepaalt wat er op tafel komt en het kind bepaalt hoeveel hij of zij eet. Zet altijd iets op tafel waarvan je weet dat het kind het lust en bied voor jonge kinderen liever losse componenten aan dan alles gemengd, zodat zij zelf kunnen kiezen en meer controle ervaren.

De methode van niet meedoen kan ook bij andere situaties (zoals aankleden) gebruikt worden, maar alleen als je bereid bent de consequenties te accepteren — wil je niet dat je kind in pyjama de deur uitgaat, dan past deze aanpak niet. Verder is consistentie belangrijk: peuters gedijen op voorspelbaarheid; als regels soms vrijblijvend zijn en soms niet, leidt dat tot verwarring.

Kortom: voorkom strijd door rust en voorbeeldgedrag, bied keuzes binnen duidelijke kaders en wees consequent. Zo worden eetmomenten minder beladen en zullen kinderen eerder op een ontspannen manier gaan proeven en ontdekken dan wanneer ouders gedrag proberen af te dwingen met druk, beloningen of trucjes.