Orthopedagoog over zelfvertrouwen bij kinderen: 'Complimenten geven werkt soms averechts'

In dit artikel:

Op een basisschool plakten klasgenoten post‑its met lieve berichtjes op het bureau van een onzeker meisje. Orthopedagoog Loes Waanders gebruikt dit voorbeeld om uit te leggen wat wél werkt bij het opbouwen van zelfvertrouwen van kinderen — en wat vooral niet genoeg is.

Kernpunten
- Complimenten en bevestiging van anderen zijn waardevol: ze geven een kind het gevoel gezien en veilig te zijn. Zulke gebaren versterken de groepsverbondenheid en maken duidelijk dat onzekerheid normaal is.
- Duurzaam zelfvertrouwen ontstaat vooral door ervaring: kinderen moeten dingen proberen, oefenen en succes of leerpunten zelf ervaren. Actie — al dan niet met lichte begeleiding — levert meer op dan alleen lof van buitenaf.
- Ouders en leerkrachten moeten ruimte geven in plaats van taken over te nemen. Stapgewijze begeleiding en afstandelijke instructies (bijvoorbeeld aanwijzingen en vasthoudendheid bieden, niet het werk overnemen) stimuleren zelfstandigheid.
- Focus op het proces, niet alleen op resultaat. Vergelijk een kind met zichzelf in plaats van met leeftijdsgenoten; prijs inzet en strategieën om resultaatgerichtheid te verminderen en veerkracht te bevorderen.
- Er bestaan verschillen tussen kinderen: sommige hebben meer externe bevestiging nodig, anderen zijn van nature terughoudender. De kans dat een kind afhankelijk wordt van complimenten hangt samen met persoonlijkheid en de manier waarop volwassenen reageren — en je kunt altijd je aanpak aanpassen.
- Geef emoties ruimte. Probeer onzekerheid niet meteen op te lossen; benoem hoe het voelt, vraag oudere kinderen of ze willen praten of advies, en leer vaardigheden om met onzekerheid om te gaan.

Praktische tips
- Laat kinderen zichzelf successen benoemen (bijvoorbeeld een kringgesprek aan tafel: wat ging mis, wat leerde je, waar ben je trots op?).
- Gebruik complimenten over inzet en vooruitgang, niet alleen over het eindresultaat.
- Zorg in school en thuis voor een veilige omgeving; veiligheid is noodzakelijk voordat leren en exploratie effectief kunnen plaatsvinden.

Kortom: lieve berichtjes en steun dragen bij aan veiligheid, maar blijvend zelfvertrouwen bouw je door kinderen dingen zelf te laten doen, stapje voor stapje te begeleiden en te leren omgaan met ongemak in plaats van het direct weg te nemen.