Oorlogskind (83) deelt zijn verhaal met kleinzoon (8): 'Je haalt oorlog niet uit een kind'
In dit artikel:
“Je kunt oorlog niet uit een kind halen,” zegt Maarten Frankenhuis (83), die als joods kindje tijdens de Tweede Wereldoorlog ondergedoken zat. Maarten, nu actief als spreker over oorlog en herinnering, vertelt samen met zijn kleinzoon Lukas (8) waarom de Nationale Kinderherdenking op 4 mei belangrijk is: om het verleden door te geven en kinderen te laten begrijpen waarom vrijheid geen vanzelfsprekendheid is.
Maarten werd als zes maanden oude baby weggehaald bij zijn ouders en ondergebracht bij verschillende pleeggezinnen in Enschede en Almelo. Pas op zijn derde kon hij terug naar zijn ouders. Hij herinnert zich de bevrijding in 1945 — de stoet Canadese tanks door Almelo — en de angst die in die jaren voortdurend aanwezig was. Sommige beelden en geuren keren later onverwachts terug: het gerief onder een vloer waar hij in een jutezak moest liggen bij razzia’s, of de geur van aardappelen die abrupt herinneringen en angst naar boven brachten. Ook de gedachte aan zijn vermoorde neefje Karel Jacob, die op zevenjarige leeftijd omkwam, blijft hem bezighouden; Maarten reflecteert op wat dat kind nooit heeft kunnen worden, terwijl hij zelf later directeur van Artis werd.
Maarten houdt maandelijks meerdere lezingen voor scholieren en neemt met zijn kleinzoon deel aan de Kinderherdenking in Madurodam. Lukas las daar een verhaaltje voor dat zijn opa voor hem schreef. Voor de jongen is het verhaal invoelbaar en beangstigend: hij zegt dat hij het zich niet kan voorstellen maar dat hij, als het moest, mensen zou verbergen en verzorgen. Samen benadrukken opa en kleinzoon het belang van empathie en van het stilstaan bij daden van hulp tijdens de oorlog — mensen die Joodse gezinnen onderdak gaven, liepen enorme risico’s en verdienden erkenning.
Naast persoonlijke herinneringen wijst Maarten ook op lokale monumenten: in Monnickendam een verfrommelde propeller van een bommenwerper, in Overleek een monument voor de Engelse piloot William McVie, wiens vliegtuig op 16 mei 1941 boven het IJsselmeer werd neergeschoten. Zulke plekken nodigen uit om stil te staan bij individuele offers en verhalen uit de oorlog.
De Nationale Kinderherdenking op 4 mei, met als thema dit jaar “Verleden – Vandaag”, brengt duizenden kinderen bijeen om te gedenken en te leren dat geschiedenis invloed heeft op het heden — zeker nu er wereldwijd opnieuw conflicten zijn. Maarten wil dat mensen nadenken over moed en verantwoordelijkheid: zou jij toen geholpen hebben? Zijn boodschap: blijf vertellen, zoek monumenten in je omgeving en houd het gesprek over vrijheid levend.