Onderzoeker Havva over online pesten: 'Ook een lachende emoji kan voor een slachtoffer veel betekenen'

In dit artikel:

Online pesten is volgens Havva de Bruin, docent-onderzoeker aan Hogeschool Inholland, niet alleen een zaak tussen een pester en een slachtoffer. Ook omstanders spelen een belangrijke rol. Een like, doorgestuurde screenshot, lachende emoji of stilzwijgen kan worden opgevat als goedkeuring en ervoor zorgen dat vernederende berichten zich verder verspreiden.

De impact van online pesten is groot omdat berichten snel veel mensen bereiken en vaak zichtbaar blijven. Slachtoffers kunnen daardoor dag en nacht met het pestgedrag worden geconfronteerd. Jongeren zien zichzelf niet altijd als deelnemer wanneer ze alleen reageren of iets delen. Ouders kunnen daarom letten op de manier waarop hun kind over online situaties praat, bijvoorbeeld wanneer buitensluiten of vernederende berichten als grappig of onschuldig worden gezien.

De Bruin adviseert ouders om nieuwsgierig en zonder direct oordeel het gesprek aan te gaan. Open vragen als “Wat gebeurt er in groepsapps?” en “Hoe denk je dat die ander zich voelde?” werken beter dan een beschuldigende vraag. Niet ingrijpen betekent niet altijd dat omstanders het gedrag goedkeuren. Het bystander-effect, onzekerheid, anonimiteit en angst om zelf doelwit te worden kunnen ervoor zorgen dat jongeren niets doen.

Ingrijpen hoeft niet groot of confronterend te zijn. Een slachtoffer rechtstreeks vragen hoe het gaat, geen kwetsende inhoud verder verspreiden, bewijs bewaren of samen met anderen hulp zoeken kan al helpen. Samen optreden voelt vaak veiliger. Ouders kunnen met hun kind bespreken welke kleine, haalbare en veilige stap past bij de situatie, zonder alle verantwoordelijkheid over te nemen of juist te adviseren weg te kijken.

Ouders moeten ook letten op minder zichtbare signalen van online pesten, zoals spanning bij telefoonmeldingen, het vermijden van groepsapps, tegenzin om naar school te gaan of voortdurend controleren wat er online over het kind wordt gezegd. Een telefoonverbod kan nuttig lijken, maar lost de onderliggende groepsdynamiek niet op. Die sociale normen moeten zowel online als offline veranderen.

De Week tegen Pesten vindt plaats van 21 tot en met 25 september 2026 en richt zich op het onderwijs. De Bruin benadrukt dat jongeren niet alleen moeten leren hoe ze daders en slachtoffers herkennen, maar vooral wat zij als omstander kunnen doen. Wanneer meerdere jongeren duidelijk maken dat online vernedering en buitensluiting niet worden geaccepteerd, krijgt pestgedrag minder ruimte.