Kinderpsychiater Ivo Aben: als je tiener niet wil praten, helpt dit vaak beter dan vragen stellen

In dit artikel:

Kinderpsychiater Ivo Aben pleit voor een andere manier om met jongeren in gesprek te gaan, vooral wanneer zij psychische problemen hebben en nauwelijks reageren op vragen als ‘Hoe gaat het?’. Volgens hem begint goede hulp niet met het inventariseren van klachten, maar met een echte ontmoeting. De begeleider moet zonder vaste agenda contact maken, letten op houding en mimiek en aansluiten bij de interesses van de jongere. Zo ontstaat het gevoel welkom, gezien en serieus genomen te worden.

Aben werkt onder meer bij Steunpunt Avalon, waar jongeren in een informele omgeving aan hun herstel werken. Tijdens lokale bijeenkomsten en herstelweken worden gesprekken gecombineerd met activiteiten zoals wandelen, een hoogteparcours of creatieve opdrachten. Daardoor hoeven jongeren niet voortdurend tegenover een hulpverlener in een spreekkamer te zitten. Tijdens gezamenlijke activiteiten ontstaan stiltes, ontspanning en vaak vanzelf gesprekken over wat hen bezighoudt. De jongere bepaalt daarbij zelf hoeveel en wanneer hij of zij vertelt.

De aanpak is volgens Aben effectief omdat jongeren zich minder snel een nummer voelen en meer ruimte ervaren om zichzelf te zijn. Hij probeert aan te sluiten bij hun belevingswereld en treedt soms eerder op als gewoon ‘Ivo’ dan als psychiater. Zijn deskundigheid komt pas nadrukkelijk naar voren wanneer het gesprek daar aanleiding toe geeft. Ook richt hij de aandacht liever op talenten, interesses en mogelijkheden dan uitsluitend op klachten en beperkingen. Een jongere die door angst of dwang niet naar school kan, heeft bijvoorbeeld nog steeds kwaliteiten die verder ontwikkeld kunnen worden.

Veiligheid en respect staan altijd voorop. Als een jongere niet wil praten, dringt Aben niet aan. Door die grens te accepteren, kan langzaam vertrouwen ontstaan en blijft de mogelijkheid open dat de jongere later alsnog iets deelt. Achter zwijgen kan immers niet alleen angst of pijn schuilgaan, maar ook een verlangen om gehoord te worden. Aben ziet hulpverlening daarom als iets wat je naast elkaar doet, niet tegenover elkaar: op het tempo van de jongere en vanuit gelijkwaardigheid.