Juf Sofie waarschuwt: dit zijn de signalen dat een hoogbegaafd kind wordt gemist op school
In dit artikel:
Juf Sofie, zelf leerkracht en moeder van twee hoogbegaafde dochters, ziet dagelijks hoe talent verloren kan gaan wanneer omgeving en toetsen niet aansluiten. Veel hoogbegaafde kinderen laten niet de prestaties zien die bij hun capaciteit horen omdat ze anders denken, zich aanpassen of omdat toetsen te taalgericht zijn. Volgens haar vallen vooral meisjes, kinderen uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische status en kinderen met een andere thuistaal regelmatig buiten de boot.
Praktische problemen zoals dyslexie of taalachterstand spelen een grote rol: een Cito- of rekentoets met veel tekst kan sterk vertekend resultaat geven. Om dat te ondervangen gebruikt de stichting waar zij werkt een digitaal signaleringsinstrument dat minder afhankelijk is van taal en ook geschikt is voor kinderen met dyslexie of een niet-Nederlandse achtergrond.
Sofie noemt veel verschillende signalen waar ouders en leerkrachten op kunnen letten, al beginnen die al bij baby- en peuterleeftijd (bijv. veel stapelen of vroeg zinnen vormen). Andere tekenen zijn vroeg of juist laat praten, vroege interesse in lezen, een scherp gevoel voor humor, gedetailleerd tekenen, terugtrekgedrag of juist het zoeken van oudere kinderen, overgevoeligheid voor prikkels en afwijkende slaappatronen. Belangrijk is te letten op emotionele reacties als een kind vastloopt bij de overgang naar school: boosheid, verdriet, terugtrekking of opstandig gedrag kunnen wijzen op onderstimulering of onzichtbaar lijden.
Hoogbegaafde kinderen passen zich vaak goed aan, waardoor ze “te braaf” lijken tot ze vastlopen—regelmatig rond groep 5. Juf Sofie benadrukt dat vroeg signaleren essentieel is, maar dat dat niet meteen hoeft te leiden tot een IQ-test; veel hangt af van de vraag of de school passend kan differentiëren. Cognitieve voorsprong gaat niet altijd samen met emotionele draagkracht: verbaal sterke kinderen kunnen onderwerpen aanstippen die ze nog niet kunnen verwerken.
Extra uitdaging in speciale hoogbegaafdenklassen kan veel voordelen bieden (bijv. projectwerk, programmeren), maar is niet automatisch beter: geluk, vriendschappen en goede docentrelaties blijven doorslaggevend. Sofie pleit voor meer kennis en samenwerking tussen scholen, samenwerkingsverbanden en ouders — en voor ouders om zelf het initiatief te nemen als dat nodig is. Haar kernadvies is eenvoudig maar richtinggevend: blijf jezelf steeds afvragen of je kind gelukkig is, gezien wordt en voldoende uitgedaagd.