Hoogleraar Ido Weijers volgde ruim 100 jonge veelplegers: dit mogen ouders volgens hem nooit doen

In dit artikel:

Stoppen met criminaliteit is voor jonge veelplegers vaak moeilijk, ook wanneer zij dat zelf willen. Volgens hoogleraar Jeugdrechtspleging Ido Weijers hebben veel van deze jongeren weinig perspectief op de arbeidsmarkt door schoolproblemen en een leven dat zich grotendeels op straat heeft afgespeeld. Ze zijn gewend zelfstandig te handelen en hebben moeite met gezag van een werkgever, docent of hulpverlener. Tegelijkertijd biedt het criminele circuit weinig toekomst, terwijl een afgeronde opleiding of ander alternatief vaak ontbreekt.

Weijers onderscheidt grofweg twee manieren waarop jongeren in de criminaliteit terechtkomen. Sommige jongens raken rond het begin van de puberteit los van school en thuis, bijvoorbeeld door leerproblemen, ADHD of een gebrek aan ondersteuning en structuur. Op straat zoeken zij aansluiting en erkenning. Andere jongeren groeien op in gezinnen waar criminaliteit als normaal wordt gezien en soms zelfs wordt aangemoedigd. In zulke situaties hebben rechters, hulpverleners en andere professionals vaak weinig invloed op de ouders.

Bij jongeren uit andere gezinnen kan het besef van de gevolgen voor hun ouders een belangrijk keerpunt zijn. Politiebezoeken, rechtszaken of het verdriet van een ouder tijdens een gevangenisbezoek kunnen empathie oproepen. Volgens Weijers zouden rechters en hulpverleners daar aandacht aan moeten besteden. Ouders moeten afstand nemen van het criminele gedrag, maar de relatie met hun kind niet verbreken. Ze kunnen duidelijke grenzen stellen zonder te dreigen met verstoting of het verbreken van het contact.

De beslissing om te stoppen moet uiteindelijk uit de jongere zelf komen. Ouders kunnen dit proces wel steunen, ook wanneer er terugvallen zijn, en professionele begeleiding zoeken om hun eigen rol goed in te vullen. Daarnaast zijn broers, zussen, docenten, jongerenwerkers en hulpverleners belangrijk. Een vertrouwenspersoon moet luisteren, helpen ontdekken waar de jongere goed in is en criminaliteit duidelijk afkeuren zonder hem los te laten.

Stoppen betekent bovendien dat een jongere afscheid moet nemen van zijn criminele netwerk en een nieuw sociaal leven moet opbouwen. Dat is extra moeilijk wanneer vrienden en de buurt dezelfde blijven; soms is verhuizen nodig om afstand te creëren. Volgens Weijers blijft de kans op herstel het grootst wanneer familie en professionals beschikbaar blijven en de deur naar contact openhouden.