'Hij wil van havo naar vmbo': Waarom afstromen volgens leerexpert vaak niet het echte probleem is

In dit artikel:

Claire (42) staat voor een dilemma: haar 14‑jarige zoon zit in 3 havo maar wil afstromen naar vmbo-t omdat hij de druk te groot vindt en weinig motivatie heeft. Leerexpert Larissa Kapnissakis legt uit dat zo’n wens niet automatisch betekent dat het niveau te hoog is; vaak gaat het om motivatie, leermethode of zelfvertrouwen. De puberende hersenen zien lange termijngevolgen nog lastig, dus een onmiddellijke wens om te stoppen vraagt om serieus onderzoek in plaats van snelle conclusies.

Kapnissakis benadrukt dat veel leerlingen niet vastlopen door gebrek aan capaciteit, maar door een onhandige aanpak van leren. Uitstelgedrag, geen zin en snelle irritatie zijn vaak puberaal gedrag; echte mismatch blijkt uit structurele overbelasting ondanks inzet en goede begeleiding. Belangrijk is ook het risico van een bore‑out: als een leerling te weinig uitdaging krijgt op een lager niveau, verliest hij initiatief, motivatie en de kans om met weerstand om te leren gaan — precies die momenten waarin het brein groeit.

Praktische adviezen van de expert:
- Voer een open, niet‑autoritaire dialoog: bespreek samen wat de gevolgen zijn op korte en middellange termijn en benadruk dat keuzes vaak omkeerbaar zijn.
- Stel nieuwsgierige vragen om te achterhalen waarom school nu zwaar voelt: wanneer gaat het wel goed, wat kost de meeste energie, welke onderdelen zijn lastig? Zo onderscheid je gebrek aan vermogen van een gebrek aan strategie.
- Zet in op ondersteuning vóórdat je het niveau wijzigt: betere leerstrategieën, planning, structuur en coaching op motivatie en mindset kunnen vaak het probleem oplossen.
- Werk samen in een driehoek: leerling, ouders en school moeten gezamenlijk kijken welke hulp nodig is.
- Gebruik concrete hulpvormen tussen ‘doorgaan’ en ‘afstromen’, zoals vakinhoudelijke begeleiding, planningshulp of korte coachtrajecten.

Kapnissakis hanteert de formule succes = talent × inzet × strategie × mindset om vast te stellen waar de knelpunten zitten. Ze stelt dat veel vaardigheden te leren zijn en dat succeservaringen het zelfvertrouwen en de veerkracht van een leerling vergroten. Haar waarschuwing is helder: “Een lager schoolniveau lost een leerprobleem zelden op. Het verplaatst het.” Daarom verdient eerst investeren in leren leren en in passende ondersteuning de voorkeur boven meteen afstromen.