Hechtingsexpert waarschuwt voor straffen bij onveilig gehechte kinderen: 'Dit denken ze dan'

In dit artikel:

Straffen werkt bij kinderen met een onveilige hechting vaak averechts, zegt hechtingsproblematiekexpert Esther Jonker. Deze kinderen hebben in hun vroege relaties niet altijd voldoende vertrouwen en veiligheid opgebouwd. Daardoor kunnen ze sneller agressief, controlerend, angstig of teruggetrokken reageren en hebben ze meer moeite met regels, empathie en het overzien van gevolgen.

Onveilige hechting kan verschillende oorzaken hebben. Problemen in de zorg voor het kind kunnen een rol spelen, maar ook omstandigheden waarop ouders weinig invloed hebben, zoals een traumatische geboorte, een postnatale depressie of trauma’s bij de ouders. Jonker benadrukt daarom dat kinderen niet expres lastig zijn en dat ouders niet automatisch schuldig zijn aan de problematiek.

Een berisping roept bij veilig gehechte kinderen vaak de behoefte op om de relatie met hun ouders snel te herstellen. Bij onveilig gehechte kinderen kan straf juist negatieve overtuigingen versterken, zoals dat niemand van hen houdt of dat ze niets kunnen. Ouders doen er volgens Jonker beter aan eerst te onderzoeken wat er achter het gedrag zit en of hun kind de gevraagde vaardigheid al beheerst. De emotionele ontwikkeling kan achterlopen op de kalenderleeftijd, waardoor volwassenen soms te hoge verwachtingen hebben.

Grenzen stellen blijft wel noodzakelijk, vooral wanneer een kind iemand pijn doet of iets kapotmaakt. In een crisissituatie moet eerst de veiligheid worden hersteld en moet het kind tot rust komen. Kinderen met hechtingsproblemen hebben vaak nog niet geleerd zichzelf te reguleren en kunnen dan in een overlevingsmodus schieten. Schreeuwen, preken en lange uitleg komen op zo’n moment nauwelijks binnen en vergroten de overbelasting. Een korte opdracht, zoals samen wandelen of iets drinken, kan helpen om het kind uit de situatie te halen.

Pas wanneer het kind weer rustig is, kunnen ouders op het gedrag terugkomen. In plaats van straf adviseert Jonker een passende consequentie, bijvoorbeeld een herstelklusje of een concrete manier om iets goed te maken. Zo oefenen kinderen door gedrag, en niet alleen door uitleg, met empathie, verantwoordelijkheid en het herstellen van schade. Volgens Jonker vraagt het opbouwen van vertrouwen veel tijd en inspanning. Ouders moeten proberen niet alleen het lastige gedrag te zien, maar ook te begrijpen dat het kind zelf met de situatie worstelt.