GZ-psycholoog verloor zelf haar vader: 'Deze fout maken volwassenen bij rouwende kinderen'

In dit artikel:

GZ-psycholoog Evie Daniels verloor haar vader toen ze tien was. Op school vroeg bijna niemand hoe het met haar ging; een moeder reageerde zelfs ongemakkelijk toen Evie dreigde te huilen. Die ervaring vormde haar voornemen om kinderen die rouwen wél de aandacht en ruimte te geven die ze nodig hebben. Inmiddels werkt Daniels ruim twintig jaar met kinderen en maakt ze de podcast Dooie Boel, waarin kinderen vertellen over het verlies van een ouder.

Volgens Daniels hoeven volwassenen het verdriet van een kind niet op te lossen. Het belangrijkste is dat ze het onderwerp niet vermijden, vragen durven stellen en luisteren, ook als ze niet precies weten wat ze moeten zeggen. Ze kunnen bijvoorbeeld eerlijk aangeven dat ze het lastig vinden en vragen of het kind wil praten. Daarmee krijgt het kind ook de vrijheid om nee te zeggen. Het vermijden van de dood kan kinderen juist het gevoel geven dat ze er alleen voor staan.

Rouw ziet er bij ieder kind anders uit. Een kind kan huilen, boos worden, zich terugtrekken of juist weinig verdriet lijken te voelen, bijvoorbeeld na een langdurige ziekte van de ouder. Verdriet en plezier kunnen bovendien kort na elkaar optreden. Daniels waarschuwt dat volwassenen kinderen niet moeten laten voelen dat ze op een bepaalde manier horen te rouwen. Hun eigen herinneringen, fantasieën en manieren om contact met de overleden ouder te ervaren verdienen respect.

Eerlijke en duidelijke informatie is volgens haar belangrijker dan kinderen beschermen met verhullende woorden als ‘ingeslapen’ of ‘een sterretje’. Jonge kinderen begrijpen soms nog niet dat de dood definitief is en kunnen blijven vragen wanneer iemand terugkomt. Door de werkelijkheid niet duidelijk te benoemen, kunnen ze zelf angstiger verklaringen bedenken. Ook jonge kinderen kunnen rouwen, terwijl het begrip van de dood met de leeftijd verandert.

Rouw heeft geen vaste einddatum. Het verlies kan jaren later opnieuw voelbaar worden bij belangrijke gebeurtenissen, zoals de overgang naar de middelbare school, verliefdheid, een huwelijk of de geboorte van kinderen. Ook verjaardagen, feestdagen, Vader- of Moederdag, de sterfdag, schooloptredens en diploma-uitreikingen kunnen het gemis versterken. Daarom blijft het belangrijk dat ouders, familieleden en scholen aandacht houden voor de overleden ouder, ook wanneer het verlies al langer geleden is. Een herinnering delen, samen een favoriet gerecht maken, een kaars aansteken of een bezoek aan het graf kan helpen.

Daniels benadrukt dat ouders niet perfect hoeven te handelen. Ze hebben naast hun eigen verdriet ook de emoties van hun kinderen en praktische zorgen te dragen. Wel moeten ze blijven luisteren en duidelijk maken dat praten over de overledene altijd mag. Rouw verdwijnt niet, maar verandert; verdriet en plezier kunnen naast elkaar bestaan zonder dat plezier een gebrek aan liefde of trouw betekent.