Familiedetective Els helpt mensen hun familie vinden: 'De vraag waar je vandaan komt laat je nooit los'

In dit artikel:

Els Leijs werkte in de jaren ’90 als redacteur bij het Nederlandse tv-programma Spoorloos en zag daar hoe diep het verlies van familiebanden kan ingrijpen. In 2002 richtte ze een eigen bureau op om mensen te helpen die hun afkomst willen achterhalen zonder dat het op televisie komt; inmiddels doet ze dit bijna 25 jaar. Haar drijfveer is het wegnemen van “losse eindjes”: vanaf de geboorte maakt iemand deel uit van een familiesysteem en het ontbreken van toegang tot dat systeem kan als een fundamenteel gemis voelen, ook lichamelijk — volgens Leijs draagt DNA de geschiedenis van generaties mee.

In haar werk komt ze zeer uiteenlopende dossiers tegen: kinderen met meerdere vaders, nakomelingen van Duitse militairen uit de Tweede Wereldoorlog, en mensen van wie de afkomst jarenlang geheim is gehouden. Vaak is er bij ontmoetingen tussen verloren familieleden meteen herkenning, soms in uiterlijk, soms in gedrag. Leijs benadrukt realistisch dat er geen “toverstaf” bestaat: succes van opsporing hangt vaak samen met de mate waarin er DNA‑gegevens beschikbaar zijn en met het testgedrag in verschillende landen.

Voorbeelden uit haar praktijk illustreren de complexiteit: de zoektocht van ‘Lieve’ (in de podcast De Vondeling) toont hoe weinig sporen het werk soms maken, terwijl een zaak uit 1944 pas dankzij DNA kon worden opgelost toen alle betrokkenen waren overleden. Leijs voelt zich ook nauw betrokken bij donorkinderen, vooral van vóór het begin van meer openheid rond 2004, wanneer geheimhouding veel voorkomt. Ze heeft begrip voor ouders die in paniek moeilijke beslissingen namen bij onverwachte zwangerschap, maar vindt dat ieder mens het recht heeft te weten waar hij of zij vandaan komt.

Praktische obstakels zijn privacywetgeving die benadering van levende familie bemoeilijkt en ontoegankelijke of onvolledige archieven. Toch leidt ervaring en doorzettingsvermogen vaak tot doorbraken. De momenten van herkenning en het overbrengen van gevonden informatie — eerst ongeloof, dan opluchting, gevolgd door ontmoetingen, foto’s of lange persoonlijke reacties — zijn voor Leijs de voldoening van haar werk. Het centrale thema blijft: helpen mensen antwoord te geven op de fundamentele vragen “Wie ben ik?” en “Waar kom ik vandaan?”