Expert noemt signalen van seksueel misbruik: 'Kinderen zwijgen juist om hun ouders te beschermen'

In dit artikel:

Kinderen die seksueel misbruik meemaken, vertellen dit vaak niet uit zichzelf aan hun ouders. Volgens sociaal pedagoog en contextueel therapeut Ard Nieuwenbroek kan zwijgen juist voortkomen uit loyaliteit: kinderen willen hun ouders verdriet, schuldgevoelens of problemen besparen. Dat geldt ook wanneer het misbruik buiten het gezin plaatsvindt, bijvoorbeeld op school, bij een sportclub of online. Wanneer een familielid of ouder de dader is, ontstaat bovendien een zwaar loyaliteitsconflict tussen de behoefte aan bescherming en de verbondenheid met de ouders.

Misbruik vindt plaats binnen een ongelijke relatie, waarin een kind minder macht en controle heeft. Veel kinderen denken achteraf dat zij medeverantwoordelijk zijn of het hadden kunnen voorkomen. Ook een lichamelijke reactie tijdens het misbruik kan verkeerd worden geïnterpreteerd als instemming, terwijl zo’n genitale respons automatisch is en nooit betekent dat het kind toestemming gaf.

Ouders moeten vooral letten op opvallende veranderingen, zeker wanneer meerdere signalen tegelijk voorkomen. Mogelijke aanwijzingen zijn terugtrekking, angst voor bepaalde personen of plekken, plotselinge prikkelbaarheid, huilbuien, schaamte, een laag zelfbeeld, slaapproblemen, buik- of hoofdpijn zonder duidelijke oorzaak en terugval in de ontwikkeling. Ook zelfbeschadiging, eetproblemen, slechtere schoolprestaties of seksueel taalgebruik en gedrag dat niet bij de leeftijd past, kunnen signalen zijn. Geen enkel teken bewijst op zichzelf dat er sprake is van misbruik.

Bij een vermoeden is het belangrijk kalm te blijven en het kind niet onder druk te zetten met sturende vragen. Open vragen, geduld en een duidelijke boodschap dat het kind altijd terechtkan, helpen om veiligheid te creëren. Ouders moeten herhaaldelijk benadrukken dat het misbruik nooit de schuld van het kind is, ook niet wanneer het lichaam lichamelijk reageerde.

Wie misbruik vermoedt of van het kind hoort wat er is gebeurd, doet er goed aan professionele hulp te zoeken. In Nederland kan Veilig Thuis dag en nacht gratis worden gebeld via 0800-2000; ook de huisarts of een jeugdhulpverlener kan adviseren. Omdat een kind zich mogelijk lange tijd niet uitspreekt, is het belangrijk beschikbaar te blijven zonder een detective te proberen worden. Op 7 december vindt bovendien het middagsymposium ‘Leerlingen en seksueel misbruik’ plaats, met onder anderen Iva Bicanic, Ard Nieuwenbroek en Dirk de Wachter.